Format, virüs temizliği ve yazılım desteği

Format, her yavaşlığın ilacı değildir. Önce sorunun yazılımdan mı donanımdan mı geldiğini ayırırız. Disk arızalıysa format çözmez; bellek hatalıysa mavi ekran geri gelir. Yazılım kaynaklıysa temizlik ya da sistem kurulumu yapılır. Her durumda veri önce korunur. Bu sayfada format, virüs temizliği ve sürücü sorunlarında izlediğimiz yöntemi bulacaksınız.

Format gerekli mi, nasıl karar veririz?

Belirti kaydedilir: yavaşlık, açılmama, hata mesajı, virüs şüphesi.
Donanım elenir: disk sağlığı, bellek testi ve sıcaklık ölçülür.
Yazılım incelenir: başlangıç öğeleri, sürücüler, olay günlükleri, zararlı yazılım taraması.
Karar verilir: temizlik yeterliyse format önerilmez. Sistem bozulmuşsa kurulum önerilir.

Donanım arızası varsa önce o giderilir; aksi halde yeni kurulum kısa sürede bozulur.

Virüs ve zararlı yazılım belirtileri

Tarayıcıda istemediğiniz reklamlar ve yönlendirmeler.
Bilgisayarın sebepsiz yavaşlaması, fanın sürekli dönmesi.
Tanımadığınız programlar ve tarayıcı eklentileri.
Dosyaların uzantısının değişmesi ya da açılmaması.
Bilgi isteyen sahte uyarı pencereleri.

Böyle durumlarda sahte "temizlik" programlarını kurmayın. Çoğu, sorunu büyütür. Fidye yazılımı şüphesinde cihazı ağdan ayırıp bize yazın; ödeme yapmayın.

Veri güvenliği: formattan önce yedek

Format, disk üzerindeki kullanıcı verisini silebilir. Bu yüzden işlemden önce veri yedeklenir. Yedek için kurtarma seçenekleri konuşulur. Disk arızalıysa yedekleme ayrıca planlanır; gerekirse veri kurtarma sayfasındaki yöntem uygulanır.

Belgeler, fotoğraflar ve tarayıcı yer imleri listelenir.
Lisans anahtarları ve hesap bilgileri sizde tutulur.
Mac için ayrı yöntem vardır: Mac yedekleme.

Kurulumda neler yapılır?

Temiz kurulumda işletim sistemi, güncellemeler, sürücüler ve temel programlar kurulur. Sürücüler üreticinin yayımladığı sürümlerden seçilir. Kurulum sonrasında cihaz yük altında test edilir. Kullandığınız programlar ve ayarlar listelenerek geri kurulur.

Lisanslı yazılımların lisansı sizde bulunmalıdır; lisanssız ya da kırık yazılım kurmayız.

Mavi ekran ve sürücü sorunları

Mavi ekran hata kodu ipucu verir. Sürücü çakışması, bozuk sistem dosyası, RAM ve disk hatası olası nedenlerdir. Bellek tarafını masaüstü RAM hatası sayfasındaki testle ayırabilirsiniz. Önce ölçüm yapılır; sonuç yazılımsa sürücü ve sistem onarımı, donanımsa parça önerisi gelir.

Genel akış için bilgisayar tamiri sayfasına bakın.

Yazılım sorunlarında olası neden listesi

Açılışta takılma: bozuk sistem dosyası, güncelleme hatası, disk okuma sorunu.
Yavaşlık: çok sayıda başlangıç öğesi, yetersiz bellek, zararlı yazılım, disk sağlığı.
Program çökmeleri: eksik sürücü, bozuk kurulum, bellek hatası.
İnternet sorunu: ağ sürücüsü, DNS ayarı, tarayıcı eklentisi.
Ekranda sahte uyarılar: zararlı eklenti ya da yazılım.

Her başlık, bir ölçümle sınanır. Olay günlükleri ve sistem durumu bu aşamada okunur.

Temiz kurulum öncesi ve sonrası kontrol listesi

Önce veri ve lisans bilgileri listelenir.
Donanım testleri tamamlanır.
Kurulum yapılır ve güncellemeler yüklenir.
Sürücüler üreticinin yayımladığı sürümlerden kurulur.
Yedekten veri geri yüklenir.
Sistem yük altında kısa bir teste alınır.

Teslimde cihazın nasıl çalıştığı birlikte kontrol edilir. İsterseniz kullandığınız programların listesini de çıkarır, kurulumu o listeye göre yaparız.

Korunma için pratik alışkanlıklar

Sistem ve tarayıcı güncellemelerini zamanında yükleyin.
Bilmediğiniz kaynaklardan program indirmeyin.
E-posta ekleri ve bağlantılarında şüpheci olun.
Önemli dosyaları düzenli yedekleyin.
Sahte "bilgisayarınız virüslü" uyarılarına tıklamayın.

Fidye yazılımı ve ciddi saldırı şüphesinde ne yapılır?

Dosyalar şifrelendiyse ya da bir ödeme talebi görüyorsanız sakin kalmak gerekir. Aşağıdaki adımlar zararı sınırlar.

Cihazı ağdan ayırın: kabloyu çekin, kablosuz bağlantıyı kapatın.
Cihazı kapatmayı ve tekrar açmayı tekrarlamayın; mümkünse olduğu gibi bırakın.
Ödeme yapmayın. Ödeme, verinin geri geleceği anlamına gelmez.
Başka cihazlardaki dosyaları ve yedekleri kontrol edin.
Bize durumu yazın; ölçümle kapsamı belirleriz.

Temiz bir yedek varsa geri dönüş çok daha kolaydır. Bu yüzden veri kurtarma ve yedekleme planı, yazılım güvenliğinin ayrılmaz bir parçasıdır. Hiçbir sonucu garanti etmeyiz; ama durumu değerlendiririz.

Kurulumdan sonra cihazı nasıl korursunuz?

Temiz kurulum bir başlangıçtır; sonrası alışkanlıklarla belirlenir. Otomatik güncellemeleri açık tutun. Yedeği düzenli alın ve yedeğin geri yüklenebildiğini arada deneyin. Tarayıcıda yalnızca ihtiyaç duyduğunuz eklentileri kullanın. Şüpheli bir uyarı görürseniz tıklamadan önce bize sorun. Küçük önlemler, aynı sorunun tekrar yaşanma ihtimalini düşürür.

Sık sorulan sorular

Bilgisayar yavaşladı, format atmalı mıyım?

Her zaman gerekmez. Önce disk, bellek ve yazılım yükü ölçülür. Donanım sorunuysa format çözmez.

Format atılınca dosyalarım silinir mi?

Format kullanıcı verisini silebilir. Bu yüzden işlemden önce yedek alınır ve sizinle konuşulur.

Virüs temizliği yapıyor musunuz?

Evet. Zararlı yazılım taranır ve temizlenir. Temizlik yetmezse sistem kurulumu önerilir.

Windows açılmıyor, verilerime ulaşabilir miyim?

Çoğu durumda evet. Disk sağlam olduğu sürece veriler okunabilir. Önce disk sağlığı kontrol edilir.

Lisanslı Windows kuruyor musunuz?

Lisansı sizde olan sürümleri kurarız. Lisanssız ya da kırık yazılım kurmayız.